27 Nisan 2015 Pazartesi

ANLAŞILIR OLMAK, BÜYÜK BAŞARI

Soru şu:

Eğer ormanda kocaman bir ağaç devrilse ama civarda kimse olmasa, ağaç devrilirken ses çıkarır mı?

Bilim adamları arasında "anlaşılabilir" olmanın gerekliliğine vurgu yapmak için kullanılan, ünlü bir örnek.

Doğru yanıt ise şu: Hayır, ses yapmaz.

Nasıl olur, demeyin. Açıp sözlüğe sesin anlamına bakın: "işitme duyusu olarak algılanan his" diyor sözlük. Yani bir titreşimin ses olabilmesi için "işitecek" birilerine ihtiyaç var. Aksi halde ses değil, sadece bir basınç dalgasından söz edilebilir.

Bu örnekten maksat şudur: Alınamayan, anlaşılmayan, algılanmayan, alıcısı olmayan mesaj mesaj değildir; yazı yazı, konuşma da konuşma sayılmaz. Beyhude uğraşılardır özetle; eğer meramını karşıya aktaramıyorsa.

Tevfik hocamın kulakları çınlasın; iletişimin olmazsa olmazlarını sayarken verici, mesaj, ortak dil ve ortam ile birlikte alıcının da vazgeçilmezliğinin altını çizer. Hem insanlar arası sosyal hem makinalar arası sayısal iletişimde de bu gereklilik kendisini gösterir.

Şimdi alın bu örneği dilediğiniz yere uygulayın: İki kişi arasındaki bir etkileşimden, siyasete, öğretmenlik yetisinin değerlendirilmesinden bir yazarın yetkinliğinin izahına, bilimsel bir makaleden internette paylaşılan mesaja kadar herşey anlaşılabilirlik ile tartılabilir.

Karşınızdaki sizi ne düzeyde anladıysa, o kadardır anlattığınız. Eğer kitleniz sizi anlayabildiyse başarılı bir iletişim sağladığınızdan söz edilebilir.

Bazen daha karmaşık iletişim koridorları da oluşturulduğu olur. Bilgisayar literatüründe VPN denilen olay gibi; kitleye bir mesaj verilir ama kitle hiçbir şey anlamaz. Lakin farkında olmadan o mesaja taşıyıcılık yapar. Sanki kalabalığın içine döşenmiş gizli bir tünelden geçer ve gitmesi gereken yere ulaşır mesaj, kitleden habersiz.

Son verdiğim örnek, internet devrimiyle birlikte işinin piri enformasyoncular tarafından yoğun kullanılır oldu. İnternet cumhuriyetinin halkı farkında olmadan neleri alıp nerelere ne mesajları taşıdıklarını bilseler, internetin çok da sahipsiz ve özgürlükler diyarı olduğu konusundaki kabullenişlerini muhtemelen bir kez daha gözden geçirirlerdi.

Bu seviyede iletişim cambazı olunmasa bile, en azından kitlesi tarafından anlaşılır olmak, bir bilgi ve düşünce sunumcunun önceliği olmalıdır.

Daha da net ifadeyle; yeni dünyanın galibi anlaşılır olanlardır, derdini anlatabilenler. İster bireysel ister uluslararası alanda değişen pek de birşey yoktur, bu açıdan.

Cem TURAN

26 Nisan 2015 Pazar

BOŞVERMİŞLİKLE BÜYÜYEN TÜMÖR: ERMENİ DİASPORASI

İlkokul öğrenciliğimi daha dün gibi hatırlarım: Hafızama en fazla yer edenlerden birisi de değiştirilmiş haritalardı. Öğretmenim bir keresinde, Suriye'nin okul kitaplarında Hatay'ın Türkiye'ye değil Suriye'ye ait gösterildiğinden bahsetmişti. Çocuk aklımla, bu haber beni infiale sürüklemeye yetmişti. Nasıl olurdu da koskoca bir ülke bir başka ülkenin toprağını, gerçekle hiç ilgisi olmayacak halde karalayıp, nesillerinin beyinlerini yıkayacak kadar şuurdan ve akl-ı selimden uzak düşebilir. 

Çocuk aklımla ben, beyni yıkanan çocuklar büyüdüklerinde bu yalanı söyleyenlerin mahcup olacağını düşünürken; nasıl olur da kelli felli, koca ülkeleri yönetenler bunu düşünmekten aciz olabilirdi? Ben nereden bilirdimki; dünyanın kimi bölgelerinde değil akl-ı selimin, basiretin varlığı; insanım diye insanın yaşayasının gelmediği yerler; fanus içinde binbir gece masallarıyla halkını mışıl mışıl uyutmaya çalışan nice gaddar, geçmişte yaşamaktan geleceği göremeyen, tek derdi kendine taptırmak olan diktatörler varmış...


Öğretmenimin o haritayı göstermediğini anımsıyorum. Muhtemelen böyle bir haritayı göstermek, çarpılacak türden bir günah; daha da kötüsü, 80'lerin Evren'li Türkiye'sinde yasak sayılıyordu. Ermenilerin ve diğer; yaşanmış tarihten halen umduğunu bulamadığından, aldığı darbelerin acısına rağmen bir umut, kemirgenliği elden bırakmayan bilmem ne belaların uydurdukları tevatür, asparagas yayınların Türkiye'ye sokulmaması; sorunun bertarafı için yeterli sayılmaktaydı. Yurtdışında, içten içe ve organize bir halde kök salan, kulisler oluşturan, yer altında yuvalandıkları yerlerde gün be gün güç kazanan ve ellerinde yalandan başka malzeme olmayanlara karşı etkin bir karşı eylem geliştirmek bir yana, bunlara karşı koskoca bir ülkenin başını toprağa gömmesi ve kimsenin topraktan başını çıkarmamasının cebir yolu ile sağlanması, tercih edilmişti. Öyleki; bunlardan bahseden, Kars'ı, Ardahan'ı, Hatay'ı ayrık gösteren bir haritayla yakalanın hali doğrudan vatan hainliği olarak değerlendirilirdi, o haritayı basıp bütün dünyaya yayanlara karşı etkin bir koordinasyon kurulmadığı yıllarda. Boşverilmeliydi, yokmuş gibi davranılmalıydı ve öyle de yapıldı. Geceyarısı Ekspresi'nde olduğu gibi...

Merak etmeyin; tarihçi değilim, Ermenilerin bir kısmının iddiası olan ve her Nisan ayında ruhlara darlık verecek boyutlara gelip gündemimize giren bu meselenin doğruluğu yanlışlığı üzerine konuşacak değilim, yeterince sıfır bilgi ve fanatizmle konuşan var zaten ama tarihle ilgiliyim, her insanda biraz olması gerektiği gibi. Objektif olmalıyım, bu benim tarzım ve bilimin en genel eğitisi: Çapraz okuduklarım ve dinlediklerimin bana tek söylediği; bu ülkenin dedeleri de torunları da ne başkasının toprağına yukarıdaki örnekler gibi göz dikmiş, ne gördüğü halüsinasyonun etkisiyle entrikalara girmiş ne de değil soykırım, düşman askerine dahi canına kasdetmedikçe, tek kurşun atmamıştır. 

Bu değerlendirmem her türlü subjektif taraflılık ve duygusallıktan uzaktır. Delilim ise, Ermenistan tamtamlarının çalındığı Nisan ayının her 25. günü yaşanan diğer bir olay olan, Avustralya Anzaklar'ının binlercesinin onca yıldır ısrarla, onca kilometreyi üşenmeden katederek Çanakkale'de huşu içinde gerçekleştirdikleri şafak ayinidir. Anzaklar; düşman üniforması ile Çanakkale'ye çıkarma yapan dedelerine akşam olup silah sesleri kesildiğinde, bu ülkenin abide yüreklerinin gösterdiği insanlık dersinin, halen sırrına vakıf olamadıkları neden için gelip giderler.

Karşılığını görmediği pekçok insanlık dersi vardır buralarda yaşayanların. Onlarca yıl birbirine kırdırmak için uğraşı verilen Türk'ü, Kürt'ü ve diğerleri tek bir ruh ile tek bir kazanda pişti, asırlar boyu ve ortak bir insanlık kültürü doğurdular; dünyanın hemen hemen bütün dertlerine şifa. Onların anlamakta güçlük çektikleri bu değerleri ilk fırsatta da susitimal etmekten çekinmediler bir kısmı. Tıpkı; katliamdan kurtarılan Museviler'in ülkesinden bugün civarına yayılanlar ve keza Ermeniler gibi.
...

Görülmesi gereken gerçek; boş durmuyorlar ve her an çemberlerini genişletiyorlar. Her geçen yıl daha da yüksek çıkıyor sesleri. Boşvermişlikle, artık rutine binen olağan kınamalarla, onun bunun ağzından soykırım sözü çıktı mı çıkmadı mı diye kurdeşen dökmekten halen uslanmış gözükmüyoruz. Nisan'a girerken daralan ruhumuz mümkün olduğunca az ağzın ikrarıyla Nisan'ı atlattığımızda genişliyor ve unutup gidiyoruz, ta ki bir sonraki yıla kadar. Oysa öyle kin ile yoğrulmuş insanlar var ki; bugünün dünyasına ve medeniyetine zerre kadar bir üretim, katkı sağlamadıkları halde kafalarını hergün bu konuyla meşgul etmekteler. 

Bu yılki marifetlerini de izledim ibretle, taşıdığım his ise üzüntü. En büyük şiddet eylemi pasif şiddet: Fiziken bir etkiniz yoktur ama ruhen karşınızdakini daraltacak, sıkıntıya sokacak, stresle hata yapmaya azmettirecek nitelikte öyle cürümler işlersiniz ki; fiziki şiddetten ve hatta öldürmekten beter edersiniz karşı tarafı.

Her yıl karabasan gibi ülke siyasetinin gündemini işgal eden, her vatandaşının canını sıkan bu uru görmezden gelmek, her yıl dozu artan bir pasif şiddete maruz kalmayı peşinen kabul etmektir. İşte bu değildir, asırları savaşlarda tüketmiş olmasına rağmen, tarihinde boyun büktürecek insanlık suçu bulunmayan bu güzel ülkenin layığı.

Yapılabilecek o kadar çok şey varki: İnovasyon kazanını kaynatmalı birileri. Duygusallık yerine profesyonelce projeler üretilip en az işi bu boyuta getirenler kadar kararlılıkla uygulanmalı. Buyrun arşivleri açalım, demenin maalesef işe yaramayacağını düşünenlerdenim çünkü karşı taraf nicel gerçekler yerine bilişsel algı yönetimi üzerine stratejiyi ısrarla uyguluyor ve siyasetin etik dışı, çıkar-çıkar ilişkileri batağının da desteği ile bunda yol alıyor.


Uzunca bir mesajı birkaç saniyelik bir reklama dönüştüren dehşetcengiz zekaların, izleyeni sandalyesine oturtacak kurguları üretememesi düşünülemez, örneğin. Televizyonda izlediğiniz reklamları düşünün; on ila otuz saniyede bir kitleyi, belki de gereksinim duymayacakları bir konuya odaklayıp "almalıyım" noktasına getirmeye yoğunlaşmış, reklamcı beyinlerden söz ediyorum. 

İletişimin, enformatiğin, algı yönetiminin, bilişim dünyasının bu konuda üretebileceği muhteşemlikleri düşündükçe ve bunlardan uzak, karşıdakilerin insafına dayalı bir pasifliği hazmetmekte güçlük çekiyorum.

Tarihçiler arşivlere baksın; tamam ama onlar arasından çıkmamış mıdır zaten, bugüne kadar sahibinin sesi gibi hareket eden, gerçeklere zigzaglar çizdirenler. Kaldı ki, tarih bir bilim değildir yani kişiyi bağlayan katı disiplinlerden maalesef muaf görülebilmektedir. Bu durum ise herkesin kendi tarihini üretmesine neden olmaktadır. Gerçeklere ulaşmak için daha modern, daha analitik, daha sistematik yöntemlere gereksinim var; bilimi, bilişimi yoldaş edinmeli.

Üretip ekonomik refah için gayret içine girmek yerine lobilerle bir ülkeyi var kılmaya çalışan Ermenistan Ermenileri'ni içlerine düştükleri geçmiş kemirgenliğinden kurtarmak ve kindarlık ile ürettikleri cürümleri etkisiz kılmak mümkündür ve koca bir ülkeyi acziyet içinde, bin defa ölürcesine müteessir kılan kara Nisan propagandalarına devam edilmesine seyirci bırakacak kadar da zor değildir çözüm, inanın.

Bir konu nasıl algılanıyorsa, o konu hakkındaki doğru odur. Doğru ve hakikat eş anlamlı değildir. (Bkz. http://turancem.blogspot.com.tr/2014/09/gercek-olmayan-dogrular-ve-muhendisler.html ) Doğru gerçeğin algılanmış şeklidir ve kısmen veya tamamen gerçek olmayabilir:

Yıllar süren bu propagandaya konu olan bir tehcir; zorunlu göç. Her taşın altından işgalcinin çıktığı, ajanın hainin fink attığı, buna rağmen bir kurtuluş mücadelesinin verildiği, çoğunluk veya azınlık; hiç kimsenin mutlak bir can güvenliğinin olmadığı savaş koşullarında, doğru veya yanlış alınan bir kararla gerçekleşen, kitlesel bir taşıma olayı. Bir asır öncesinin teknik koşullarında yapılan ağır, emniyetsiz, riskli, uzun bir sürecin sonuçlarını (dez)enformasyonun usta elleri diledikleri gibi manipule edebilirler ki vakıa da budur.



Birilerinin o süreçte olanların, Naziler'in halen Yahudi kokan ölüm fırınlarından, gaz odalarından, Sırp kasabı Radovan Karadziç'in yaptıklarından, Amerika'nın üstün ırk sevdası öjenizim (eugenics) uğruna katledilenlerden, İsrail'in misket bombalarından, Beyaz adamın Afrika'daki marifetlerinden, Fransa'nın Cezayir soykırımından, Saddam'ın şiilere ettiklerinden, Esad'ın kendi halkına uyguladıklarından... bambaşka bir şey olduğunu söylemesi, göstermesi gerekir. 



Zorunlu bir yer değiştirme sırasında yaşananların ve asla istenmeyen, talihsiz yıkımların, kayıpların bir soykırım olarak gösterilmesi olsa olsa bir enformatik ilüzyon başarısıdır ve karşısında, aynı profesyonellikte bir karşı algı operasyonu olmamasından beslenmektedir. İşte bu, bizim büyük kusurumuzdur.

Birilerinin gerçekten birşeyler yapması gerek. Kapı kapı dolaşıp, hipnoz edercesine hakikati, bir kinin doyumu uğruna bir asırdır saptırılmış doğru algısına döndürenler karşısında, halen duygusal tepkiler vermek, birilerine "kabul etmek sana yakışmaz" veya "yok ya, o bizim kanka, söylemez o kelimeyi" türünden söylemler şimdi umarım size de garip geliyordur.

Sorunun çözümünün tarihçiler olmadığı aşikar olan konuda, ulusal bir meramı anlatabilmek yolunda ilgili uzmanlara başvurmalıdır artık devlet. Sosyoenformatik bir bilmece, herşeyden önce , bir kapı komşumuz olan ama geleceğin imarında esamesi okunmayan, geçmişin peşine takılıp oradan yıllar yılı tükenmeyen kinini tatmine kendisini adamış bir Ermenistan'ı rehabilite etmek, teknoloji ve enformasyonla yeniden şekillenen hayatın günceline adapte etmek için yapmalıdır bunu devlet. 

Duygusal tepkileri, kınamaları, orada burada yürüyüşleri aşmayan pasif savunma modundan çıkıp, proaktif bir 1915 terapisti olmalı ve kapı komşusu olan Ermenistan'ı bu takıntılı ahvalinden kurtarmalıdır, Türkiye. Ermenistan'ı başımıza bunca derdi açan bir düşman olarak değil, istenmeden de olsa tehcirin, eğer bu denli canlara mal olan olumsuz sonuçları olduysa, bunun sosyolojik travmasından bir türlü kurtulamayan ve zaman içinde müzmin, kronik bir geçmişi yaşayan olarak kalan bir ülkeyi, ivedilikle ve uzman yöntemlerle kazanılması gereken bir komşu olarak görmelidir. 

Tıpkı İstanbul'da tanıştığım, ortak ve gayet etik bir yaşam kültürüne paydaş olmuş Ermeni asıllı vatandaşlarımız gibi; geçmişi geride bırakıp bölgemizin refahının ve huzurunun artırılması, kalkınması için çabaya ortak kılınmalıdır Ermenistan.

Şu an tanıklarının, aktörlerinin hemen hiçbirinin hayatta olmadığı, her iki toplumda da bambaşka canların, nefeslerin olduğunu bile bile bir kan davasına döndürülmüş bu psişik bozukluk halinden arındırılmalıdır, Ermenistan. Bilimsel kongrelerde, çalışmalarda, ticari ortak projelerde de artık görünür olmalıdır Ermenistan. On yıllar içinde Türkiye'nin bilinçaltına, rahatsız edici nifak öbeği gibi kazınan profilinden de kurtarılmalıdır Ermenistan. 



Ancak barışa yatırım yapanlar, üzüntüsünü dilegetirip acısını paylaşan muhatabını anlayıp mazur görebilenler, geçmişi kemirmeyi bırakıp birlikte geleceği şekillendirmek için çaba harcayanlar yarının dünyasında var olacaklar, şüphesiz. Fiziken bir toprak parçasına sahip olsalar bile, diğerleri zombice yaşarmış gibi yapacaklar. Varlıkları ya da yoklukları dünya için bir anlam ifade etmeyecek. Gözünü toprak bürümüş ilkel, ihtiraslı devlet modellerinin halen egemen olduğu ve bu yüzden huzursuzluğun, savaşların, ölümlerin bir numaralı adresi olarak bilinen bulunduğumuz coğrafya alanındaki insanların cebine, Japonya gibi küçücük ada ülkeleri, ürettikleri teknolojilerle girmeye devam edecekler.

Cem TURAN

21 Nisan 2015 Salı

ŞİDDET ÜZERİNE YANLIŞ OKUMALAR (4): MEKANİKLEŞTİKÇE ARTAN ŞİDDET

Henüz okuduğum bir gazete haberi ile yeniden irkildim ve bir kez daha toplumca birbirimize söylediğimiz "Kadına şiddet" yalanını ifşa etmek konusunda güç buldum. Konu başta siyaseten iyi bir prim toplama aracı olmasından mıdır nedir, toplumun pekçok kesimi bu yalanın içinde ya şuursuzluktan ya ince hesap peşinde olmaktan suyu bulandırıp yüzmeye çalışıyor.


Hazır, pankartçıgiller her an her yere döşedikleri şablonlarından Özgecan Aslan'ın ismini de modası geçtiği için silerek yeni bir malzeme karalayıp meydanlara dökülme hazırlığı içindeyken döküvereyim eteğimdeki taşları; hak bildiğimi söylemekten geri durmayayım:

Özgecan Aslan'ı da varlık nedenleri olan kargaşa ortamlarını oluşturmaya malzeme edip, gündem oluşturan, "Aaa, kuşa bak kuşa" deyip dikkati başka yöne çekenler bilmeliler ki, benim bu yazıyı yazdığım anda bile nice kızlarımız var; evinden çok uzakta okuyan tacize uğrayan. Lakin sıkılarak söylüyorum ki taciz eden kızlarımız da çok, öyle sözler dökülüyor ki ağızlarından edeben kızarmamak mümkün değil. Ancak kör gözün görmek istemediği; öyle delikanlılarımız da var ki taciz edilmekte ve dahi taciz etmekte. Keza çocuklar var, büyüklerce taciz edilen ve büyükler var daha reşit bile olmamış KIZ ve ERKEK çocuklarınca taciz edilen, tartaklanan, yaralanan, öldürülen... Yaşlılar var gücü yerinde olan KADIN ve ERKEK gençler tarafından zulme uğrayan, onursuzca ağır muamelelere maruz bırakılan...

Özgecan'a sahip çıkışın samimiyeti ve ruhunu şad ediş; bir tarafı zalim bir tarafı mazlum olan her kötü muamelede, hatta bu tür olaylar oluşmasının engelleyici; polisiye değil, sosyolojik becerileri olan sosyal bir toplum olunabilirse gösterilebilir. Düşünün; kim bilir kimler şu an yalnızlığa mahkum edilmiş koca Anadolu'da, kim bilir kimlerin ayağı şu an kaymak üzere ya şiddete ya uyuşturucuya ya bilmem ne belaya. İşte gerçekten şiddete bir duyarlılık varsa onlara sahip çıkarak, elden tutarak gösterilir; İstanbul'un veya Ankara'nın bilmem hangi elit caddesinde, yakaya rozet takıp ele pankart tutuşturmakla değil.

Merhume Özgecan kardeşimden örnek veriyorum çünkü tribünlere oynamayı sevenlerin veya bundan bile bir çıkar devşirme içsizliğini gösterenlerin son sermayesi oldu maalesef. Neden? Çünkü bir bakan çıkıp dedi ki; "Özgecan'dan dolayı idamı yeniden konuşalım." Sanki idam çözümmüş ve o kurtulunmaya çalışılan hastayı bu toplum üretmemiş gibi. Reklamın kötüsü olmaz; bu yeterli bir ateşti, fitili yakmak için. Bakanımızın mensubu olduğu hükümetin dışında kalan ana muhalefetinden radikal uç gruplara, ne kadar zümre varsa bir anda sahiplendi Özgecan'ı, dert belliydi: "Bu ön reklamı yapılmış yeni gündem sermayesi için bakana teşekkür ederiz ama biz bu rantı yedirtmeyiz, haydi meydanlara..." Sonucunu biliyorsunuz.


Oysa hatırlar mısınız bilmiyorum, Özgecan olayından yaklaşık bir hafta sonra, sözünü ettiğim tribün amigolarının deyimiyle; bir "Kadına şiddet olayı" daha yansıdı haber bültenlerine. Allah rahmet eylesin, merhume bir kadıncağız, adli tıp raporlarına göre; kuytuluk bir yerde diri diri yakılmıştı. Bu olay haber bültenlerini aşarak hiç pankartlara yansımadı, neden? Çünkü bir fotojenik ses, bir siyasi, bir ünlü adını zikretmedi de ondan!

Özgecan'dan daha mı değersizdi onun canı? Hayır, asla! Kadın mı değildi? Hayır, asla! Yeterince vahşice, içine yaratıcı bir tarz katılıp mı öldürülmemişti? Hayır, asla! Farkı; "önemliler" zümresinden kimsenin ilgisine mazhar olmamasıydı sadece. Böyle birisini kim ne yapsın, velevki kadın olsun. İşte gerçek gözlükle baktığınızda göreceğiniz "Kadına şiddet" duyarlılığı!

Bugün gördüğüm ve işin faili ile aynı; insan diye anılan ırka mensup olmaktan ötürü utancımadan, kaçıp gireceğim bir delik aradığım haberin başlığı: "Bebeğim üçüncü kattan düştü dedi, tuvalette boğarken yakalandı!" Detaylarına giremem ama düşünün: Kendi canından olan bir yaşındaki bir yavruyu tuvalete sokup ağzını ve burnu elleriyle kapatıp boğarken, içeri giren ekiplerce yakalanan caniyi ve tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayan masum canı. Kadından şiddet!

Cami kapılarına bırakılan, öldürülüp çöp konteynerlerine atılan, geç evrede kalbi durdurulmak suretiyle düşürülen sayısız bebek... Kadından şiddet!

Trafik kuralına uymadığı için kendini durduran trafik polisinin kulağını ısırıp koparan da bir kadın!

Sadece son bir kaç aya dönüp bakın: Çocuğunu öldüren anne, annesini öldüren 13 yaşında çocuk! Yaşlı babasını darp eden oğul, oğlunu çatıdan atan baba! Ne ararsanız var... Neden? Çünkü topyekün bir şiddet artışı var toplumda. Mekanikleşen, yalnızlaşan, elektronik iletişimi gerçekle ikame etmiş, ruhunun derinliklerinde kanamaya başlayan yaralara merhem olacak bir ses ve dokunuş bulamamış insan sayısı alabildiğine artıyor. 


ŞİDDETİN KADINI ERKEĞİ, ÇOLUĞU ÇOCUĞU YOK: Toplumun her kesimi daha çok şiddet üretiyor ve gerçekleri görmek istemeyenlerin fotojenik kınamaları, şiddetin kıyısında gezen ve acil uzman yardımına ihtiyaç duyanlara yeni ve denenmemiş yöntemler için ilham kaynağı oluyor.

Ve öyle yanılsama ve hezeyan yüklü bir konu olduki şiddet, sosyalciler "Caceyli calacula da cumburceyli capcup" gibi anlamsız yuvarlak sözlerden daha fazla katkı sağlamadıklarından olsa gerek; devlet denilen kurum şiddeti önleme stratejisi geliştirmede, arabayı sürekli kayalara çarpmaya devam ediyor: Kadın sığınma evleri açtı. Bu öncelikle sadece kadını konu almasından ötürü, kadın için ne incitici bir durum. Sonra farkına vardı, yanına başka nesneler ekledi, olmadı misafirhane dedi...

ŞİDDET KONUSUNDA ÖZNE SEÇİLEMEZ: Tüm bu yazdıklarımdan tek meramım var; şiddetin öznesi olmaz. Özneyi baştan seçmek büyük bir ayıp ve hatadır. Sayılara bakmak dururken herkes kulaktan kulağa yayılan haberlerle pişiriyor kendisini. Okumayı sevmiyoruz, araştırmayı, derin düşünmeyi ve bunun yerine kahve köşesi veya onun muadilinde yapılan dedikodulara kanaat ediyoruz. Bu durum hiç değişmiyor; okuma bilmezinden profesörüne; düşünceyi gayret ile elde edilen bir araştırmadan damıtıp hakikati aramayı sevmiyoruz!

Sevseydik bilirdik, önceki yılki devlet rakamlarına yansıyan Türkiye şiddet verilerini:

Kadından erkeğe şiddet vaka oranı: Yüzde 49,00
Erkekten kadına şiddet vaka oranı: Yüzde 51,00

Hiç de tahmin ettiğiniz, duygularınız kullanılarak algılarınız çarptırılarak yüklendiğiniz hayal gibi değilmiş, değil mi? Bütün kadına şiddet tamtamları, sadece yüzde ikilik fark için mi çalıyor?


Ama kulağa hoş geliyor, iyi duygu sömürülüyor: Kadına şiddet...
Geçen yıl bir üniversite öğrencisinin evdeki kediye yaptıklarını anımsadım. Tarifi bile mümkün olmayan bir hastalık. İşte o da insandan hayvana şiddet.

Lüks konut veya bilmem ne yapacağız diye şehrin ciğerlerini fidan fidan moloz kamyonuna doldurup imha edenler: O da insanın doğaya, yeşile şiddeti.

Hastanede doktora şiddet, doktordan hastaya psikolojik şiddet. Öğretmen öğrencisine şiddet ve en sık karşılaşılanı da tehdit yüklü psikolojik şiddet, öğrenciden öğretmenine şiddet. Daha çok kısa bir süre önce bir öğrencinin öğretmenini öldürdüğünü unutamayız.

İşyeri  sahibinden çalışanına tehdit dolu psikolojik şiddet, çalışandan işyeri sahibine bazen pasif bazen aktif şiddet. Tam bir rassal ağ oluşturuyor şiddet olgusu yani; şiddet her yerde, herkesle. 

Hiçbir şiddet karşılıksız kalamaz, kalmaz da kalmamalı da. Şiddete uğrayan doğa nasıl intikamını acı bir şekilde alıyorsa, her mazlumun hakkı zalimden sorulmalı. Mazlumun gücü yetmiyorsa, devlet mazlum adına bunu sormalı. Ama özneyi en başta belirleyip önyargıyla; kadın veya bir başka özelliğe sahip olduğu için değil, mazlum ve gücü yetmediği için. Gücü yetmeyen mazlumların bazen başkalarının da olabileceği unutulmamalıdır.

Devlet gücü yetmeyenin şiddet görmesini engellemelidir. Bunu da polisiye yöntemlerle değil, sosyolojik yetkinlikle becermelidir. Cebir veya tecrit, ayrıştırma ile sağlanacak göstermelik huzurun gerçek olmadığı ve toplumda, ilerleyen zamanda ciddi başka fay gerilimlerini oluşturacağı açıktır.

Mekanikleştikçe, maddeleştikçe, bencilleşip yalnızlaştıkça şiddetin dozu da artıyor aslında. En büyük yalnızlık da kalabalıklar içinde olanı olsa gerek. Ayrıştırılmış, ötelenmiş olmak ve hissetmek, ikinci sınıf olduğunu düşünmek gibi bir sürü neden toplumda şiddeti tırmandırıyor. 

Şiddet yerine şefkati sinelerlere yerleştirmek de anneler yani kadınlara verilmiş çok üstün bir farklılık. O halde, şiddetin varlığında bu kör döngüyü nasıl açıklayacaksınız? 

Aydınlık toplumların en büyük sermayesi ilimdir. Sorunlar ilim yoluyla, eğitimle (öğretim değil), ahlaki dinamikleri yücelterek çözülmelidir, duygusal sömürü aracı olabilecek popüler eylemlerle değil.

Cem TURAN 

ŞİDDET ÜZERİNE YANLIŞ OKUMALAR (3): RGB, KÜME TEORİSİ VE BAKANLIĞIN AYIBI

Elektronik cihazlarda görüntü oluşturulmak için kullanılan yaygın yöntemlerden biri üç renkli palet kullanmaktır. Ressamın paletinden sadece kırmızı (R, red), yeşil (G, green) ve mavi (B, blue) olduğunu düşünün. Ressam bu üç rengi farklı oranlarda karşılaştırarak her türlü rengi elde edebilir. Monitörlerimizdeki görüntü de bu yaklaşımla üretilir. 


Eğer siz sadece kırmızı (R) boyayı kullanırsanız resminiz kırmızı olur ve gerçek renkleri elde edemezsiniz. Gerçek renkler ancak o paletteki tüm renkleri birlikte kullandığınızda elde edilir. Tıpkı toplumu meydana getiren kadın, erkek, çocuk, yaşlı, engelli, siyah, beyaz, alevi, sünni, Türk, Kürt, Çerkes... unsurların birlikte bir anlam ürettikleri gibi. Bunlardan birini diğerlerinden ayrıştırmak berbat bir TOPLUMSAL RESİM ortaya çıkarır. Bu kaçınılmazdır.

Küme teorisi diye bir mevhum vardır matematikte. Bir bilgisayar mühendisinden başka ne bekleyebilirdiniz, acı ama sosyalcilerin görmek istemediklerine dildar olayım: Hadi bunu konumuza uyarlayalım. Toplum bir kümedir:

Toplum = {kadın, erkek, çocuk, yaşlı, engelli...}

Yaşamın içindeki ahenk, huzur toplum kümesinin bu karışım oranında gizlidir. Oysa bunu idrak edemeyen güya sosyalcilerden bazıları, yetkin olmadıkları alanlarında üretemedikleri SOSYAL çözümleri telafi etmenin yolunu bu kutsi kümeyi parçalamakta, birilerini diğerlerinden ayırıp tecrit etmekte bulurlar ve şöyle bir durum oluşmasına neden olurlar:

Toplum = A U B (Toplum A kümesi ile B kümesinin birleşimidir.)
A = {kadın, çocuk, yaşlı, engelli...}
B = {erkek}

Malumunuz, bir bakanlığımız var: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. O da baştan beri kritik ettiğim bu sanal ve gerçek dışı algı rüzgarına kapılmış gözükmekte maalesef. Neden mi? Açtığı telefon hattının adı: "Alo 183: Aile, kadın, çocuk, özürlü, yaşlı danışma hattı" (erkekler danışamaz)


Yani tam anlamıyla yukarıdaki A ve B kümeleri olarak toplumu ayrıştırmanın karşılığıdır, bakanlığın olaya bakışı. Güya şiddetin yegane müsebbibi olan B kümesini Toplum kümesinden çıkararak dertsiz, sorunsuz bir A kümesi elde etmeye çalışıyor. Halbuki (Toplum - B <> Toplum) toplumdan B çıkarılarak elde edilen şey artık toplum denemez. Daha problemli, eksik, ayrışmış, genetiği bozulmuş, gerilim yüklenmiş ve tabi yapısından uzaklaştırılmış, antisosyal bir koloni elde edilir, çok çok. Ve unutulmamalıdırki; ötelenen daha çok gerginleşir ve daha çok şiddet gösterir.

Sosyolojik bir olay, matematikle ancak bu kadar anlatılabilirdi herhalde. Hiç değilse, politik ve yuvarlak değil, dobra dobra gerçeğin formülasyonu oldu.

Garibime gidiyor; bu tespitleri benim yapmam, bunca sosyal uzman dururken. Bu denli şiddetin sosyal kütlesini artırıcı bir stratejiye kim, hangi akıl tutulmasıyla karar vericileri azmettirir, bilinmez. Aslında bu kusurdur, toplumu ak kara, bin türlü paydaya sürekli ayrıştırarak şifa bulmayı uman ama bir türlü buldurmayan hastalık. 

Dolayısıyla yıllar içinde bu çarpık algı da toplumun sosyal genetiğine yerleşir ve kabul görür. İşte size yeni bir hastalıklı bakış. Bir hakim önüne KADIN ve ERKEK çıktığında kim 1-0 öndedir? Aynı hakim önüne bir ÇOCUK ve ERKEK çıktığında? Ya ÇOCUK ve YAŞLI ya da KADIN ve ÇOCUK? Hani adalet tarafsız olmalıydı, ön şartlanmamış olmalıydı?

DARASI ALINMAMIŞ BİR TERAZİDEN DE ÖNYARGILARINDAN ARINMAMIŞ BİR TOPLUMDAN DA ADALET BEKLENEMEZ.

Herhalde beni yeterince topa tutacak düşman kazanmışımdır bu yazıyla. Ne yapalım, doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlarsa. Bu benim doğru bildiğimi söylememe mani olamaz. Enformatik devrimler yapmadan, ilişkilerimizi yeniden tanımlayarak islah etmeden, devlet aklı "gaza gelip" ateşe barutla gitmekten ve toplum bizzat şiddet eğilimi taşıyanlara yeni ilhamlar verecek gösterilerden vazgeçmeden asla sulh ve huzuru bulmuş, medeni bir toplum olamayız. 

Bu konular üzerinde çalışmak ise yüzlerce tünel, köprü, kentsel dönüşüm projeleri yapmaktan ağır ve maliyetlidir maalesef. Ancak derdimi anlayan ve gereğini yapabilecek erdem ve dirayette insanların konuyu ciddiyetle ele alacaklarına da inanıyorum.

Cem TURAN

20 Nisan 2015 Pazartesi

GEÇMİŞİN GELECEĞE TAKMALARI VE MİMAR SİNAN ÖRNEKLEMELERİ

İnovasyon, gelişme deyip bugünün insanının dehasına övgüler yağdırırken ve insanlık tarihi zincirinin en son ve en parlak halkası olarak takdim ederken, karşılaşılan bazı örnekler algılarımızın gerçekleri okumak yerine kimi zaman görmek istediği yönde kendini çalıştırdığını ispat eder niteliktedir.
...


“Takmak” fiili birçok farklı anlamda kullanılabilen zengin bir eşsesli kelime. Benim bu yazıda kullandığım anlamı, belki de bazılarınızın aşina olmamasından ötürü, tarife muhtaç olabilir: Çocukluğumdan bir anlamdır, takmak ile kastettiğim. Bundan onlarca yıl önce, belki de Anadolu’nun pekçok yerinde olduğu gibi; İstanbul sokaklarında çocukların en revaçta oyunları olan  misket, kenarları yuvarlatılmış mermer taşlarıyla oynanan “kaymak taş”, buna malzeme edilen ve çocuk dünyasında paha biçilmez değerdeki ezilmiş gazoz ve kibrit kutusu kapakları, TipiTip gibi şekerli sakızların içinden çıkan renkli resimli kağıtlar gibi bir sürü küçük nesne ile büyük mutluluklar yaşanırdı, hayal zengini o dönemin masumiyetinde. Her kim misketini veya taşını, diğer arkadaşlarının önünde bir yere atmayı başarırsa koca bir mutluluk çığılığı atar ve “Taktım!” derdi: Geçmek, birisinden daha iyi iş çıkarmak demekti çocukların özgürce oynadıkları geçmiş dünya sokaklarında, takmanın anlamı. 

Bu açıklamamı geçmişin küçük şeylerle mutlu olan, sosyal çevre oyunları ile tanışmış, özgür çocukluğundan bugünün dört duvar arasında saksılarda yetişen, sosyal ilişkiye giderek yabancılaşan, teknolojiye tutsak çocuklarına not düşmek istedim.

Ben de yazım süresince bu anlamıyla kullanacağım takmayı: Görünen o ki geçmiş geleceğe, bütün yenilik ve teknoloji söylenceleri içinde çok kötü “takmış” durumda. Diğer bir ifadeyle “az gittik uz gittik, dere tepe düz gittik ama bir arpa boyu yol gidemedik” durumunu andıran, limoni mayhoşlukta bir halin tarifidir, bu. Hani masallarda denir ya; geriye dönüp bir de baktık ki; bir iğne ucu yol değilmiş, aldığımız; hiç olmazsa bazı alanlarda. Gelişmişliğin zamana göre türevi her zaman artıda kapatmıyor, tuzsuz bir ifadeyle.


Sadede geleyim: Yakınından sık sık geçtiğim bir günümüz yapıtıdır, Atatürk Olimpiyat Stadı. Olimpiyat evsahipliği hayalimiz malum altyapı sıkıntılarımız nedeniyle bir süre için tehir olunca; arada bir hatır için maçlar yapılır ise de genellikle boynu bükük, tenha, koca bir tesis görünümündedir. Özel güvenlik görevlileri sürekli bekler civarında ama neyi niye beklediklerini belki onlar da bilmez. Şu sıralar Beşiktaş tarftarları arada bir şenlendirse de genel olarak bir hüzün hakim, kim bilir ne büyük paralara dikilen bu devasa yapıya. Ünlü mimarların,  Fransızlar’dan bilmem kimine kadar marka isimlerin ürünü olarak lanse edilen yapının sahiplenilmemesinin nedeni; sağlıklı oyun oynanmasını mümkün kılmayacak şekilde “yönetilmemiş” rüzgar olarak söylenegelir. Mimari tasarımda bölgede hakim olan kuvvetli rüzgarlar dikkate alınmamıştır.


Bir de şunu dinleyin: Üsküdar’da Kuşkonmaz Camii olarak bilinen, 1580’de Şemsi Ahmet Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan bir cami var. İlk gördüğümde şaşırmıştım; gerçekten kuşlar konmuyor ve avluyu, çatıyı kirletmiyorlar. Sebebini anlamak için biraz derinleşmek gerekiyor, öyle yüzeyden anlamak ne mümkün? Bundan yüzlerce yıl önce, öyle ince hesaplarla yer tespiti yapılmışki; tam şehrin üzerinden geçen kuzey ve güney rüzgarlarının kesişme noktasında, yani kuvvetli bir tirbülans hareketinin tam ortasında inşa edilmiş. Dolayısıyla kuşlar konamıyor ve hayır sahibinin muradı doğal yolla yerine getirilmiş oluyor.

Tabiatı bir amaca uygun yönde kullanabilecek donanımı geliştirebilirliğe, biz deha diyoruz. Dolayısıyla, her biri ayrı bir hesabi mucize, yaşından daha fazla mimari şaheser ortaya koyan Koca Sinan için gözü kapalı söylenebilecek bir sıfattır; dahilik. Yazının devamında Sinan için yaptığım bu değerlendirmeme hak vereceğinize inanıyorum.
...

9 Eylül 2009’da İstanbul’da önemli bir sel felaketi yaşanmıştı. İkitelli ve Basın Ekspres Yolu olarak isimlendirilen yol kesiminde tırların küçük birer oyuncak gibi yitip gittikleri, çok sayıda trajik can kaybının yaşandığı oldukça büyük bir felaketti.

Sorumlu olarak gösterilen, yol boyunca uzayıp giden tarihi Ayamama Deresi’ydi. O kadar tarihi ve civarında yaşamın odaklandığı bir dere ki; yakınında dünyanın en eski yerleşimlerinin bulunduğu arkeolojik alanlar ve üzerinde Mimar Sinan’a ait 39 metre uzunluğunda 5,35 metre genişliğinde, üç göz kemerli bir köprüsü de bulunuyor. Bu köprünün biraz ilerisinde ise günümüz modern bilimsel eğitiminin “ürünleri” olan mühendisler tarafından tasarlanarak Karayolları Genel Müdürlüğü namına inşa edilmiş olan bir başka kemerli köprü.


Selde ne oluyor dersiniz? Bizim ulvi modernite ürünü Karayolları köprüsü tıkanıyor ve bu nedenle hemen yakınındaki tır garajında araçları içinde sürücüleri uyurken, oluşan selde tırlar alabora oluyor ve sürücüleri maalesef kurtarılamıyor. Oysa beş yüzyıl önce Sinan’ın kesme taştan yaptığı; tüm hürmetsizliğin tezahürü bakımsızlığına rağmen, yıllara meydan okuyan tarihi köprü ise suya geçit veriyor, sel oluşturmuyor. Geçmiş yine bugüne taktı!

İçine binler sığan Sinan yapılarında amfi, hoparlör, mikrofon gibi donanımlar kullanılmadan sağlanan müthiş akustikten veya Süleymaniye’deki gibi yazı yazmak için kullanılacak en kaliteli divitlik mürekkep isinin elde edilmesi için oluşturulan, akla durgunluk verici hava sirkülasyon sistemi ve sis odasından bahsetmiyorum bile. Siz hiç bugünlerde, amfiye gerek bırakmayacak kadar cürretkar bir maharetle yapılmış küçük konferans salonu bile gördünüz mü?..

Geçenlerde, İstanbul Beyazıt’ta  Avrasya Enstitüsü binası olarak kullanılan Sadr-ı Esbak Seyyid Hasan Paşa Medresesi’nin önünden, yetişme telaşıyla acele içinde geçerken duvara çarpmış etkisi yapan bir manzara karşısında, yol ortasında çakılıverdim. 1700’lerin zarif taş işçiliğinin izlerini taşıyan kiremit rengi ağırlıklı binanın, Ordu Caddesi’ne bakan duvarının üzerinde, en az bina kadar zarif ve detaylara indikçe binayı geride bırakacak seviyede, taş oymacılığının doruğunun eseri olduğu her halinden belli bir kuş sarayı ile karşılaştım. İçine halen kuşlar girip çıkan, gerçek bir saray olan detayın bir benzerini güncel donatıların hangisinde görebilirsiniz? Geçmiş, sanat ve teknik açısından üzerimizden silindir gibi geçer de esamemiz okunmaz bile.
...


Henüz ortaokul çağlarımda Erich Von Daniken’in “Tanrıların Arabaları“ isimli, geçmişten mi yoksa gelecekten mi yazıldığını anlayamadığım ama fazlaca sıradışı bulduğum kitabını okumuştum. İçinde bir sürü çılgınca iddiayla birlikte, geçmişin uzaylılar tarafından şekillendirilmiş olabileceğine dair müthiş ifadeler de yer almaktaydı. Hatta yazar, daha da ileri giderek Maya İnka medeniyetinin tümüyle uzaylılara ait olduğunu çarpıcı görsel delillere dayandırarak uzun uzun anlatıyordu. Henüz birkaç yıl önce Maya takvimi bitti diye kıyamet için panik halinde hazırlık yapanları hatırlarsanız, bu düşünceye sahip insan sayısının hiç de az olmadığını görebilirsiniz.

Ancak bugünkü düşüncemin temelinde, Sinan ve benzeri ellerde hayat bulan, bu şaşırtıcı “ileriliklerin” gerisinde bugünün insanının kalmış olmasının tek nedeni olabilir: Güncel aklın fonksiyona ve maddi getiriye odaklı, sıradancı, şabloncu, özgün olmayan, kendini aşmak güdüsü taşımayan basit düşünce ve üretim kültürü ile ilgili bir durum sözkonusu. Yani; işaret ettiğim zamanla tekniksel gelişmişlik arasındaki ters orantı geçmişin ileride olmasından daha çok, bugünün geride kalmasıyla açıklanabilir.

Etrafınıza bakın ve bugünün ürünü olup bundan yüzlerce yıl sonraki nesillerin özenle muhafaza etmek isteyeceği özgünlük ve şaheserlikte hangi yapıtları sayabileceksiniz? Yoksa kutu gibi, dikdörtgenler prizması şeklinde, arı kovanı gibi küçük küçük pencerelere sahip, fabrikasyon beton kümeleri mi?

Taktılar; geçmiştekiler bize çok fena taktılar. Takıldık; sıradanlığa ve minimum beklentilere yanıt vermek üzere hayatlarımızı kurgulamaya biraz fazlaca takıldık. İnovasyon kelimesini, yeni moda bir sakız gibi çiğneyip durmayacaksak, işe önce ufkumuzun çıtalarını yükseltmekle başlamalı.


Cem TURAN