26 Mart 2013 Salı

İNSANİ KESMELER

Kesme (Interruption), mutedil çalışmasını yerine getiren bir sistemin, algısı kapsamında olan dış etkenlerin, amiyane tabir ile, dürtmesi sonucu çalışmasına ara vermesi durumudur. Her alanda var olan, sosyal etkileşimin ve iletişimin üzerine oturduğu temel dinamiklerden birisidir.

Bir kaç örnek...

Bir iş yerinde çalışan departmanın, gün içindeki sıradan çalışmasını, üst düzey bir yönetici beklenmedik bir talimatla bir anda değiştirebilir. Oysa o ana kadar bölüm amirinin yönlendirmesine tabi, kendi halinde çalışan insanlardı. Üst yönetici o departmana "kesme" göndermiştir.

Türkiye'nin herhangi bir yerindeki herhangi bir askeri birlik ya da karakola genel kurmay başkanının ansızın ziyaret edeceği haberi ulaşsa, oluşacak panik halde toz dumandan, gözün gözü göremeyeceğini tahmin etmek, güç değildir. Genel kurmay başkanı, orada işi "kesmiştir".

Cumhurbaşkanının, başbakanın ziyaret edeceği bir ilçeyi düşünün: Belediye yolları asfaltlar, trafik belki kesilir, trevatuvar'lar boyanır... Yerine göre; davullu zurnalı karşılama heyetleri, kurban kesme merasimleri... "Devlet baba" da o beldede işi "kesmeye" uğratmıştır. Yani; o an ondan daha önemlisi olmadığı için herşey, ziyaret sonuna kadar askıya alınmıştır.

Konuşan birinin sözünü "kesme" : Geçerli bir neden yoksa ciddi bir kabalık kabul edilir. Konuşmayı kesen söyleyeceği şeyin o an konuşulan ile mukayese edilemeyecek kadar önemli olduğuna emin olduğunda böyle bir teşebbüsün içine girmelidir.

Bilgisayar terminolojisinde de yoğun olarak kullanırız kesmeyi: Bilgisayarınızı kullanırken bir donanım arızası oluşması, saatin sürekli çalıştırılmak zorunda olunması, bir dosyayı sabit diskinizden yüklemeye çalışırken "bozulmuş disk alanı" nedeniyle hata alma, yazıcıya gönderdiğiniz sayfalarca dökümün ortalarında "kağıt bitti" uyarısı... Bunlar da kendi kulvarında kesmelerdir.

Otomobilinizde benzinin bitmesi, tüm konforuyla hareket eden aracınız için ciddi bir kesmedir. Lastiğin patlaması, gözünüze toz kaçması ciddi sürüş kesmeleridir.

Kısaca "kesme" her yerdedir. Bireysel, sosyolojik, biyolojik, mekanik, dijital dünyada... Çünkü insanın, etkileşimin, hayatın veya iş sürecinin olduğu her yerde zaman zaman bazı önceliklere göre "kesme", "lafı balla keser", araya girer. Bazı olası durumlar ve kişiler, diğerlerine göre önceliklidir. Onlar çağırdıysa herşeyi bırakıp yapmak, bitiminde kalındığı yerden devam etmek gerekir. Bu rütbesel öncelikler silsilesine uyum, süreçlerin ahengi bakımından önemlidir.

Derste hocanın söze girmesi, namazda abdestin kaçması da birer "kesme" üretir, işin akışını değiştirir, kısmi zamanlı bir kesintiye uğratır.

Kötü ve adalete inanmayan, başkalarının hakkına mütecaviz kalarak özünde çürük bir inanca sahip olunduğunun göstergesi, öz güvensizliğin sembolü, belki de civarınızdaki tecrübeleriniz nedeniyle size aşina gelecek olan, ilkel toplumların bir "kesme"si: "hamil-i kart yakınımdır" paraflı kartvizitler gayri ahlaki birer "kesme"dir. Öyleki, kimi zaman hak edenin yerine hak etmeyene imtiyaz verir, kapı ve yol açar, başkasının hakkını gasp aracı olur.

Bir hastanede, acı sirenlerle kapıya yanaşan ambulans bir "kesme" üretir ve işin akışını keserek acil müdahale gerektirir.

Ambulans, itfaiye, polis araçlarındaki flaşörlü sirenler de birer kamusal "kesme" üretir. Her nerede çalınmaya başlarsa, trafiğin normal akışının "kesilmesi", acil bir durumdan ötürü talep ediliyor, demektir. (Ah bir de, gereksiz yere kullanmasalar..)

Deprem, yangın ve her türlü doğal afet de birer "kesme" şüphesiz; karşılaşılması durumunda mutlak önceliği alırlar.

Ve bir insanın dünyadaki yaşamı boyunca alacağı en büyük kesme: Ölüm...

Yapılacak onca iş, planlar, projeler, geleceğe dair hayaller, kariyer, şan, şöhret, para, anlaşmalar... Beynin her hücresini meşgul eden ne kadar faaliyet var ise hepsinin, "ansızın" gelen ve hiçbir zaman "beklenmeyen", bir trafik kazası gibi bir anda gelişen ölüm karşısında tam anlamıyla "kesme"ye uğradığını, hatta diğerlerinden farklı olarak "anlamsızlaştığını" görmek gerekir.

Uğrunda bitap düşercesine koşturulan herşey bir anda durur, şapka düşer ve gerçek görünür, aslında çoğu kez bir zerre kadar değeri olmayanlar için oyun biter, ışıklar söner, sahne perdeleri kapanır.

Empati yapmalı; tam o noktayı yaşayan insanla ama tam o nokta: Bir an öncesi "kesilmemiş" akan hayatın içinde, peşinde koştukları ve bir an sonrası, dünyayı terk ediş... Ve ortasında son nefes: Ve cesurca sorun kendinize, o an fazladan bir nefes için vermeyeceğiniz şey olur mu? Bir tek nefes için, şu anda sağlıklı bir şekilde hesapsızca alıp verdiğiniz, bu işi yaparken hiç düşünmediğiniz o hayat emaresi, nefes...

Bu kesme tasvirim önemsiz geldiyse, tam sürat devam edin, kendi elinizle "kesmeyin" hayatı yer yer, durup düşünmek için. Nasıl olsa o son kesme bir gün çalacak kapınızı ve diğer örneklerim gibi geçici değil, kalıcı ve son bir "ara veriş" olacak sizin için.

Bunca yazıyı başka bir amaç için yazmıştım ama ölüme de dokunması güzel oldu sanırım. İnsanların birbirine ölümü hatırlatması; o son, en büyük, geri dönüşsüz, mutlak "kesme" öncesi "anlamlı işler ve izler" üretmesi konusunda muhataplarını motive edici olması kadar, ne güzel olabilir?

Oysa yazıma başlarken meramım şu idi: Ramazan'ı uğurladığımız şu günlerde farkına vardımki, benden beklenen türde yazılarıma ara vermişim bu ay. Hem Ramazan ayından hem de neredeyse Ramazan müddetince, gördüğüm öldürülmüş çocuklar, dram manzaralardan dolayı yazılarım "kesmeye" uğramış meğer, özellikle Filistin'deki dram üzerine odaklanmış ve teknik konuları es geçmişim, farkına yeni vardım.

Bu insani bir "kesme", böyle değerlendirilip mazur görülmeyi dilerim. Ramazan her açıdan duygusallığın yoğun yaşandığı bir süreç. Zaten eğer bu ay yapılan işler duygusallık getirmiyorsa, bir şeyler ters gidiyor demek değil midir, Ramazan'da.

Hayatımız bir kumaş misali: Kesip biçip, anlamlı bir elbise çıkarmaya çalışmak ve miras olarak bırakmak gerek, son "kesme" vakti insanlığa. Kimse elbisenin büyüklüğüne, küçüklüğüne, rengine, desenine, modeline söylenemez çünkü hepsi emek eseridir ve bir ömre bedeldir. Lakin bütün bir yaşam boyunca elbise dikmek diye bir derdi edinmeyerek hem bencilce sadece kendini örtmekle meşgul olup hem de tembelliği yoldaş edinip işte o, son ölüm "kesme"sine gelindiğinde, elde paçavra olmuş, halen ham bir kumaş ile kalakalmak ne hazin, utanılası, ayıplanısı bir sondur, "Oku!" denen ve kendinden gelişmesi, geliştirmesi beklenen insan için.

Ramazan "kesme"sinin sonuna geldiğimiz bu günlerde, şimdiden iyi bayramlar.

18 Mart 2013 Pazartesi

ÖZGÜN OLMAK


İnsan öyle müthiş özelliklerle donanmış bir varlıkki, günümüzde neredeyse makinalar ya da bilgisayarlar tarafından yapılabilen motomod, tekdüze işlerin içerisine kendini sıkıştırması ve o sınırların dışına çıkmak için bir arayış içerisinde olmaması, kendisine yapabileceği en büyük haksızlık.

Sözgelimi; bir program yazmak... Günümüz yeni nesil yazılımları neredeyse kendi kodunu kendi üretebiliyor: Trend program yazan programlara doğru gidiyor. O halde insan, makinalaşmanın dışında bir yerlerde kendini konumlandırabilmeli. Dümdüz ekranlar, sadece fonksiyonelliğe odaklanarak vasat iş üretmek yerine, programı yazan kendinden bir şeyler katabilmeli, bir özgünlük vahası kurabilmeli ürününde. Her yaptığı işte kendi sınırlarını biraz daha aşabilmenin yollarını aramalı. Yazılım, bundandırki teknik boyutunun yanında bir sanattır ve bu yüzden Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nca koruma altındadır. O halde, yazılımı üreten de bir boyutuyla sanatçı olduğunun farkında olmalıdır.

Sanatçılık nedir? Ürünü kendisine özgü olma halidir, tüm dünyada biricik olmasıdır. Tıpkı bir Picasso yapıtı gibi. Aynı konuda birden fazla kişi aynı programı üretebilir ama diğerlerinden bir şekilde kendini ayrıştırabilen, düşünülmemiş bir yeniliği içerisinde barındıranı bir sanat eseridir ve asıl değerli olan da budur.

Birbirini tarz olarak, bir kısır döngü içerisinde kopya eden, tekrarlayan ürünleri ortaya çıkarmak için gösterilen eforun yanında ufacık detaylardan fark oluşturmak için gereken küçük zahmetleri göze almak, işin sadece teknik tarafına odaklı kişiler tarafından gereksiz, angarya bir iş olarak görülse de şüphesiz; fark o detaylarda gizlidir.

İş yaşamında, okulda yaptığımız projeler, ödevlerin herbiri müşteriyi ya da notu kapmak, dersi geçmek için değil kendimizi bir beden daha büyütebilmek için önemli fırsatlardır ve bu gayreti fazlasıyla hak ederler.

Tabiki bence...

Özgün olmak önemlidir. Milyarlarca insanın herbiri eşsiz, emsalsiz, biricik, özgün, kendine münhasır yaratılmışken "bundan başkası da olmaz" demek ne de kolaycı bir yaklaşım olur. Halbuki özgünlük, insanın yaşadığını hissetme tatmininin ta kendisidir.

Cem TURAN

30 Ocak 2013 Çarşamba

TİYATRO SENARYO: "NASIL BOZDUM AMA"

Yazan: Cem TURAN

Sahne: Sahne, diklemesine kesen iki paravanla üç bölüme ayrılmıştır. Soldan başlayarak ilk bölüm misafirler için bir kanepeyi de içeren bir salon, ikinci bölüm çalışma odası şeklinde, üçüncü bölüm ise bol bilgisayarlı, teknolojik bir ofis şeklinde dekore edilmiştir. Evin salon ve çalışma odası kıımlarını ayıran paravan fiziken olmayabilir ve uygun bir dekorasyonla hayali bir duvar varmış gibi seyirciye hissettirilebilir. Bu iki odanın ayrık ortamlar olduğu hissinin verilmesi, odalardan birinde gerçekleşen bir konuşmayı diğer odadakinin duymadığı hissini seyirciye vermektir.

...

İkinci paravan bilgisayar ekranını temsil etmektedir.  Bu nedenle bir çalışma odası olan ortadaki alanda bir çalışma masası ve üçüncü bölümdeki bir başka masa ikinci paravanın soluna ve sağına sırtsırta yanaştırılmıştır. Monitörün ön tarafında (ikinci paravanın solu, orta bölme) bilgisayar kullanıcısının, monitörün arkasında (ikinci paravanın sağı, üçüncü bölme) bilgisayar medyası, yazılı üreten ya da bunları çeşitli amaçlarla kullanan insanların çalışma alanlarını sembolize eder.  Sırtsırta bu iki masaya oturan insanlar, birbirleriyle iletişim halinde oldukları kabul edilir.

...

Olayın geçtiği zaman: Güncel dönem.

Karakterler:

Baba:  Dindar ve orta halli bir aile reisi, nasihati seven, hiçbir şeyi  tesadüfe bırakmayan, oğlunu oldukça katı bir markajla yetiştirmiş, kuralcı ve hata affetmez bir kişiliktir. Bir üniversite hocası, profesördür.  Başarıyı iyi bir kariyer, sınavlarda birincilik olarak görür.

Anne: Babanın gölgesinde ve ona paralel şekilde çocuk üzerinde titizlenen bir kadın doğum doktorudur. Doğurgan bir ülkede görev yapıyor olmasından dolayı sık sık doğuma çağrılır ya da telefonla aranır.

Bilgisayar mühendisi: İki kişidir. Oldukça mekanik gözle hayata bakan, biraz haşarı, masa başında tasarladıklarını, sosyal boyutunu düşünmeden gerçekleştirmekten haz alan, antisosyal kişilikler. İstene yazılımı üretebileriler ama sözlü olarak insanlarla iletişimi zayıftır.

...

(Metnin tamamı için iletişime geçebilirsiniz.)

18 Aralık 2012 Salı

DİLEKÇELERDE ARZ ETMEK

Hepimize Türkçe derslerinde dilekçelerin sonunun, eğer bir kamu kurumuna, idari bir makama verilecekse "arz ederim" ile bitirilmesi gerektiği öğretildi. Muhtemelen sizler de bunu yıllar yılı benim gibi böyle uygulayageldiniz. Ancak birkaç yıl önce okuduğum bir hocanın makalesinde, bu uygulamanın darbe döneminde başlatıldığı ve kamunun yani devlet kurumlarının ve temsilcilerinin kendisine dilekçe veren vatandaştan daha "üst" makamda olduğunun bilinçaltına işlenmeye çalışıldığına vurgu yapılmıştı. Bireyin artık bir talebini iletmek için yazdığı dilekçede "arz ederim" yerine "rica ederim" kullanması gerektiği ifade edilmişti.

Düşündüm, haklı buldum ve o gün bugündür ısrarla dilekçede "rica" edenlerdenim. Hatta zaman zaman bakanlık, müdürlük gibi yerlerde hazırlanmış matbu dilekçeler kullanmam gerektiğinde "arz ederim" kelimelerinin üzerini bir çırpıda silip yerine büyük puntolarla "rica ederim" konduruveriyorum ve hiçbiri reddedilmiyor.

Bu süre içerisinde televizyonda da "arz ederim" uygulamasının bu şekilde çıktığını teyit eden bazı konuşmacıları da dinledim. Aslında ta Devlet-i Aliyye olan Osmanlı İmparatorluğu'nun devlet geleneğine de bağlı olabilir bu bakış. Kaynağı ne olursa olsun, "Milleti yücelt ki devlet yücelsin" felsefesine tezat teşkil etmekte.

Sonuç olarak; olması gerektiği gibi, bireyin ön plana çıktığı, devletin tüm kurumlarıyla bireye hizmet için var olduğu yaklaşımının güçlendiği bir dönemi yaşamaktayız. Eğer durum böyleyse, dilekçelerimizde siz de "rica etmeye" özen gösterirseniz, bu kötü geleneğin kısa sürede tarih olacağına inanıyorum.

Belki de...

Gün gelecek, bir devlet dairesinden gelen ve adınıza hitaben yazılmış mektup "arz ederek" nihayet bulacak: Devlet, hizmet etmek üzere var olduğunun bilinciyle; vatandaşına arz-ı hal edecek.

Sözün halin göstergesi olması ümidiyle, işte o zaman medeni bakışın, bireyin ast değil üst konumuna yükseldiği bambaşka bir faza geçmiş, dünya arenasında farklı bir ligin oyuncuları olacağız.

Hepinize bol "rica"lı günler dilerim.

Cem TURAN

12 Aralık 2012 Çarşamba

YERLİ MALI KULLANMA BİLİNCİ



  12-18 Aralık tarihleri arasında Tutumluluk, Yatırım ve Yerli Malları Haftası'nı kutluyoruz. Pek çoğumuzun haberi dahi olmadan gelip geçen ve hatırlarımızda sadece ilköğretim hatıralarımıza hapsettiğimiz, elma, armut gibi meyvelerle özdeşleştirdiğimiz haftanız kutlu olsun.

  Sahi, sizin için bir önemi var mı, yerli malı kullanmanın? Sizi bilmem ama genelin pek de ilgisi olmadığını rakamlar söylüyor. Bizim yerli malı kullanmak konusunda bir hassasiyetimiz maalesef bulunmuyor. İstatistikler, alışverişlerimizde en temel göstergenin fiyat ve marka olduğunu söylüyor. Dolayısı ile markalaşma bilincine sonradan kavuşmuş garibim, yerli üreticinin imajla tüketici üzerinde hipnotik etki oluşturmak konusunda kompetan olmuş yabancı markalar karşısında çok da şansı olmuyor.

  Bilinçaltımıza yerleşmiş bu kumpastan çıkamayışımız ise yerli üreticinin büyüyüp birer dünya markası olmasının en büyük engelini teşkil ediyor. İşlerin yolunda olduğu izlenimi uyandıran en babayiğit markalarımız bile işçilerinin maaşlarını ve genel giderlerini ödemeden başını kaldırıp uluslararası arenada bir marka stratejisi güdemiyor, bunun için çok önemli olan profesyonel destek almayı hep ikinci hatta daha alt sıralarda bir öncelik olarak görüyor.

  Profesyonel iş yaşamım boyunca tanık olduğum ve oldukça manidar olan iki olayı buraya alıntılamak istiyorum:

  Almanya'dan turist kafileler getiren bir turizmci müşteri yöneticim anlatmıştı: Vaktiyle, bir Alman grup Türkiye'de paket tatillerini yapmak üzere getirilir. Ancak ilerleyen günlerde kafile üyelerinden bir Alman turist bir Alman markası olan cep telefonunu klozete düşürür ve cihaz onarılamayacak şekilde tahrip olur. Alman bayan, durumu kafile rehberine iletir ve yeni bir telefon edinmek için yardım ister. "Hay hay" derler ve en yakın cep telefonu bayisinin yolunu tutarlar. Ulaştıklarında kadın hiç bakınmakla vakit kaybetmeden, doğrudan satış görevlisinin yanına koşar adım gider ve rehber yardımıyla "Siemens" telefon sorar. Tercüman da telefoncu da şaşırır, çünkü malumunuz, pek de rağbet gören bir marka değildir ve muhtemel sonuç olduğu üzere, halihazırda bulunmamaktadır. Olumsuz yanıtı alan turist, bir hayli heyecanlanır ve "mutlaka bulmalısınız" kabilinden bir reaksiyon gösterir.

  Hikayenin devamında ne mi olur? Bizim için anlamsız, gereksiz gelebilen bu talep sahibinin kararlılığı karşısında başka bir marka almaya ikna edemeyen turizm firması, özel görevlendirilen bir kişi refakatinde turist kadını neredeyse bütün gün, İstanbul kazan onlar kepçe olup dolaştırırlar ve sonunda turist hanım muradına erer. Mutlu son!

  Dürüst olun, evinizden binlerce kilometre ötede siz o turist yerinde olsanız ne yapardınız?
  İkinci hikayem de buna benzer ama konunun daha fazla uzamaması için kısa tutacağım. Yine turizmden, bir başkası anlatıyor: Bu firma Japon turistlere yönelik incoming (ağırlama) hizmeti veriyor. Diyorki; "Japonlar'ı getirebilmek için şehiriçi transferlerinde Mitsubishi otobüs kullanılacağını taahhüt etmek zorundayız, aksi halde gelmiyorlar..."

  Yine dürüst olalım: Empati yapalım, otobüsün markasını, konforlu ve lüks olması durumunda hangimiz umursarız? Bize göre bu fuzuli ve tali olan bir konudur hatta böyle bir konuyu problem yapmayı geçimsizlik sayar, onlarla mümkünse böyle bir yola çıkmamaya çalışırız. Değil mi, siz böyle yapmaz mısınız ya da yurtdışında Bursa fabrikalarından çıkma bir yerli taksiye binmek talebinde mi bulunursunuz? Herhalde herkesten önce kendinize "saçma!" der, aklınıza gelen bu düşünceyi bir güzel azarlarsınız, değil mi?

  Yine dürüst olmalı, dürüst olmak hayatın her alanında önemli: Eski bir çocukluk oyunu vardı; bir, iki, üç: Tıp! kimse kımıldamasın ve üzerinde taşıdığı, evinde, işyerinde kullandığı giysiden telefona, bilgisayardan televizyona, buzdolabından davlumbaza kadar eşyalarınızın envanterini çıkarın. Yüzde elli kasıtlı, üreticilerimizi desteklemek bilinciyle yerli kullanıcısıysanız alnından öpülecek, altın madalyaya boğulacak bir insanısınız, kutlarım.

  Kısaca yerli malları, adet yerini bulsun diye okullarda elmalı armutlu partiden bozma bir etkinlikle kutlanacak bir konu değil hayati bir memleket meselesidir. Kamu desteği olmaksızın markalaşma olmaz, markalar serpilip büyüyemez. Ve bu olmayıp oldum olası devam eden duyarsızlığımıza sürdükçe, cebimizdekilerini başkalarına kaptırıp aldıklarımızla başkalarına bağımlı kaldıkça ekonomik, sosyal.. hangi alanda bağımsız bir iradeye sahip olduğumuzdan söz edebiliriz?

  Seminerlerimde içimde bu konudaki duyarsızlığa duyduğum kırgınlık nedeniyle oluşan acıyı bastırmak için olacak, sık sık kullandığım bir cümle ile konuyu kapatayım:

  "Çözümü için gayret edenleri desteklemediğiniz hiçbir sorun hakkında şikayet etme hakkınız yoktur."

  Kurulu tezgahları destekleyin, yerli malı kullanın. İstediğiniz standartlarda değilse eleştirin, bağırın çağırın, şikayet edin, ümüğünü sıkın... Ta ki daha iyisini onlara ürettirene, ekonomimize kazandırana kadar. O zaman kendinize, bu topluma hizmet etmiş bir kahraman gözüyle bakabilirsiniz.

  "Ben keseme bakarım, bana mı kaldı?" diyen basiretsizlere yanıtım, bir ürüne rağbet artar ve üretim miktarı arttırılırsa fiyatının radikal olarak düşeceği ve bundan en fazla tüketicinin istifade edeceği gerçeğidir.


...
Olmasın artık dilden dile lâkırdı,
Yurdun malı, herkes onu kullanmalı.
Ki yerdeyse ihracatın halen sırtı
Sebebini, senin ilginde aramalı.

Bizim millet ticaret sever, ekler üste kârını
Üretmek enayilik mi, yok mudur hiç alanı?
Bir elinde görmeden kapar elinden akçanı
Hatta senin yerine işler bağını bostanını.

El açtık, bağdaş kurduk, gören sanır dilenci
Para derdinde değiliz, esirgeme ilgini
Sen hem destekçim hem kalite öğretmeni
Şuur gerek, aydınlık gerek, için terk-i fakiri
Böyle parlayacak, bu memleket istikbâli.

Farkında mısın bilmem, hâlâ uykudasın
Maçla, diziyle, lafla halâ ninnidesin
Ey varis-i dar'ül ilim, baydı senin rehavetin
Görsün o gözler ki hâlâ safi pazarsın.

Lafla peynir gemisi nerede yürüdü?
Hani ilken; övün, çalış ve güvendi?
Bırak kalsın artık mangalda külleri,
Ya üret ya destekle, ter ile üreteni.
...


Cem TURAN