30 Temmuz 2015 Perşembe

OTİZM VE BİLİŞİM ENFORMATİĞİ

Yazacaklarım belki de pek çoğunuzun ilgisini çekmeyecek hatta otizm kelimesini ilk kez duyanlar ya da sadece duymaktan ibaret olanlar da çokçadır, tahmin ediyorum.
 
Ancak her geçen gün artan sayıdaki kimileri için ise yeni bir umut ışığı olabilecek, hayati değerdeki bir konudan bahsediyor da olabilirim, kim bilir. Her geçen gün artan sayıda dedim; çünkü adım adım etrafımızı sarıyor, vaka sayısı artıyor tıpkı kanser gibi otizm denen, hastalık demeye dilimin varmadığı ve öyle nitelendirmeyeceğim "olağanüstü" durumun.
 
Sebebi halen tam olarak bilinmiyor ve neden otizmli çocuk sayısının hızla arttığı.
 
Otizmle oldukça uzun süreden beri ilgiliyim ve yıllar içindeki edindiğim gözlem ve araştırmaların üzerine çıkıp ufuk çizgisine baktığımda, görebildiğimi umduklarım belki bazı meslektaş ve tıp insanlarını şaşırtabilir ancak bu durum; aksi ispatlanmadıkça düşüncelerimi değiştireceğim anlamına gelmez.
 
Otizmi, bilgisayar bilimleri tarafından bir daha tariflememe izin verin. Sanırım oldukça sıradışı bir tanım olacak, bazı okurlar için:
 
Zaman, canlılar dünyasını sınırlayan boyutlardan birisi. Bir olayı diğer olaya göre değişimini görecelendirmek için referans alınan ve bize göre sabit bir ritmi olan, akıp giden, önüne bent kabul etmeyen, elle tutulamayan, kaba konulmayan, metreye kiloya vurulamayan değişik bir birimdir, zaman. Konumuz dışı olsa da zamanın da sabit bir birim olmadığı, günümüzde giderek "kısalmaya" başladığı ölçümlenmiş, bilimsel bir bulgudur.
 
Zaman kavramsal olarak sabit birim aralıklarla değişiyor gibi düşünülse de canlıların zamanı algılayışları birbirinden farklıdır. Örneğin küçük canlılara göre insan, tahammül edilemeyecek ve ne söylediği anlaşılamayacak kadar ağırın da ağırı, hareket eden ve konuşan  bir dev olarak algılanabilir. Anatomik olarak, birebir aynı temel yaşamsal organlara sahip olsalar da bir fare ile bir fil karşılaştırıldığında; kas kasılmasından nabzın atmasına kadar herşeyin çok farklı hızlarda çalıştığını tahmin etmek, hiç de zor değildir.
 
Zaman kavramı ile başa çıkabilmek için, bilgisayar, telefon gibi bilgisayar türevleri, hatta pek çok elektronik devrede de saat sinyal üreteçleri kullanılır. Bu devreler yaptıkları her işi, tıpkı insanın kolundaki saate bakarak zaman kavramını algılayıp ona göre işlerini tanzim etmesi gibi; bünyelerinde bulunan saat sinyal üretecine (clock pulse oscilator) bakarak düzenler ve ona göre gerçekleştirirler.
 
Hatta her temel eylemin kaç saat sinyalinde gerçekleştirileceği de, bu işleri yapan ve bir bilgisayar sisteminin, akıllı bir elektronik devrenin beyni durumundaki işlemci (CPU) kataloğunda ilan edilir.
 
Konumuza geri dönüp, bu bilgileri adapte edelim: Peki ama insan beynindeki, bütün eylemlerimizin süratini ayarlamakta kullandığımız saat sinyali üretecinin ayarıyla oynayıp, olduğundan daha hızlıya yükseltirseniz ne olur?
 
 
Teorik olarak; herşey çok hızlı çalışmaya başlar. Birim zamanda daha çok nesneyi görerek değerlendirir beyniniz. Daha hızlı okuyabilirsiniz. Hızla akan yazılar ve sembolleri kaçırmadan hafızanıza alabilirsiniz... Kulağa çok hoş geliyor değil mi? Özellikle hızlı okuma kurslarına giden insanlar buna bayılacak. İşte otizmin temel karakteristik özelliklerinden biri de budur. Beyin işlem frekansı, normale göre oldukça yüksektir. Bundandır son on yılda, başta Microsoft firması olmak üzere pek çok uluslararası yazılım firması, yazılım test ekibinde otizmli insanlara yer veriyor. Çünkü hızla akan yazılardan ve anlamsız gibi görünen kodlardan ibaret akan ekranlardaki en ufak detayı bile atlamıyorlar!
 
Gıpta ile bakılabilecek bir resim çizmiş olabilirim ama gerçek böyle değil: Sürekli olarak böylesine yoğun bir bilgi bombardımanına yüksek frekans altında maruz kalmak, beyin için sarsıcı olmakta. Sağlıklı insanlardan oluşan sosyal çevredeki bilgilerin akış hızı ise onlara, örnekleme hızlarının yüksekliği nedeniyle; anlamsız boşluklar dolu, anlaşılamaz süreçler olarak gelmekte. Bu tahammül edilemez bir durum.
 
Dolayısıyla otizmli bir kişi ile bizim normal kabul ettiğimiz dünya arasında iletişim problemi kaçınılmaz. Çünkü iletişimin sağlıklı olabilmesi için bir vazgeçilmezdir; eşzamanlılık; gönderenin gönderdiğini alıcının aynı zamanda karşılaması. Oysa otizm örneğimizde; biri yüksek hızda gönderirken diğerinin yavaşlığından dolayı, bilgiler alıcı önünde birikir ya da biri o kadar yavaş bilgi gönderir ki alıcı beyin gönderilenler arasında bağlantı kuramayacak kadar çok uzun süre beklemek zorunda kalır.
 
 
Ve sonuç: İletişime giremeyen; anlayan, hisseden ama derdini, ortadaki faz kaymasından ötürü bir türlü anlatamayan her canlının içine düşeceği gibi öfke nöbetleri geçirir ve kendine zarar verme davranışı gelişir.
 
Özetle; tıbbi nedenleri henüz berrak olmamakla birlikte, otizm beynin bir enformasyon temelli sıradışılığıdır ve zarar verici olmaması için dış dünya ile uyumu, iletişimin regülasyonu sağlanmalıdır. Derecesine ve kullanılan yöntemlere göre büyük oranda giderilebilir, doğal dünya ile senkronizasyon kurulabilir. Son yıllarda özel öğretim ve rehabilitasyon merkezlerinde bir takım egzersizler bu amaçla yürütülmektedir.
 
Bize gelince; böylesi bir enformatif engelde, enformatik çözümler; yani bilgisayar bilimlerinin sağlayabileceği engin katkılar var, otizmli insanların hayatlarını daha yaşanılabilir kılmak, etkileşimlerini sağlamak için.
 
Bunlar ile ilgili çalışmalar ve araştırmalar var ve devam etmekte. Bu çalışmaların başarı sağlayabilmesi, kamuoyu tarafından ciddiye alınmasına ve desteklenmesine bağlı. İşte böylesi bir konuyu hem yıllardır araştırıyor hem de bu alanda bir çözüm üretme çabasını sürdürmeye çalışıyoruz.
 
Açıkça söylemeliyim ki bu; Türkiye'de yalnızlığa mahkumiyet demek. Dikkat kesilmesi gereken, desteklerine gereksinim duyulan herkesin öylesi fotojenik ve önemli işi varki.
 
Kırgın olduğum çok insan var, ilgi talep ettiğim; çocuklar adına ama onlar oturdukları koltukların baki olacağını düşünmedeler ve tribünlere gülümsemede. Kaldırımın taşını değiştirmek, böylesi bir zulümden minicik yürekleri kurtarmaya maddeten değil manen bile destek olmaktan daha çok pirim yapıyor olmalı. Öyle ya; önemini anlayamadıkları şeyin nesini destekleyecekler.
 
Cem TURAN

29 Temmuz 2015 Çarşamba

BÜYÜK VERİ ZAMANA GÖRE DEĞİŞİR

Veri saklama kapasitelerimiz hızla artıyor. Bir gardrobu andıran devasa cüsseli ve sadece 5 MB kapasiteli disk birimini kamyona yüklemeye çalışan insanlara ait olan resim, 1956 yılına ait bir IBM arşivi. Dünya üzerinde biricik cihazın o gün için ne anlam ifade ettiğini anlamak için biraz empati yapmak yeterli olacaktır.


5 MB (MegaByte) = 5.242.880 Byte karakter demek ise ve işlenecek bilgilerin delikli kartlarla bitler ve byte'lar şeklinde tek tek verildiği düşünüldüğünde; oldukça büyük bir birime tekabül ettiği görülür. Değil bireysel kullanım veya sıradan bir işletme için, olsa olsa devlet kurumları ve özel çalışmalar için kullanılabilecek enginlikte bir kapasitedir, bu. 5 MB'lık böyle bir kapasitenin içeriği, şüphesiz zamanın çok büyük verisidir.


Diğer resimde; 2005-2014 arası olan sadece 10 yıllık dilimde, telefonlarımızdan fotoğraf makinelerine kadar bireysel alanda kullandığımız micro SD kart kapasitesindeki radikal değişimi görmektesiniz. 10 Yılda 1024 kat artış gerçekleşerek, sıradan bir hafıza kartının bile GigaByte seviyesinde bilgi tutabildiği görülmektedir.

2014 yılına ait resimdeki 128 GB kapasiteli, parmak ucu kadarlık alan işgal eden hafıza kartının içine tastamam, 137.438.953.472 karakter sığabilmektedir. Bu rakam 1956 yılında kamyon tutularak özenle taşınan 5 MB'lık diskin tam 26.215 (Yirmi altı bin iki yüz on beş) katıdır.

Bugünün disk kapasiteleri ise TB (TeraByte) seviyesindedir. Bugünün kişisel bilgisayarlarının içinde rahatlıkla kullanabilen, avuç içi büyüklüğünde ve ağırlığı gramla ölçülen, sıradan bir 5 TB'lık disk ise 5 MB'lık diskin tam 1.048.576 (Bir milyon kırk sekiz bin beş yüz yetmiş altı) katıdır. Erişim hızı da bir o kadar radikal farkla yükselmiştir. Maliyeti ise, 1956 yılındaki diskin yaklaşık, bir vidası kadardır.

Bilgi depolama kapasitelerindeki bu mantıkları zorlayan artış ve yaygınlaşma, daha çok veri tutma alışkanlıklarını doğurmuş, veri üreten daha fazla cihazın gelişmesine olanak tanımıştır. Bu eğilim ise daha da yüksek kapasiteli hafıza çalışmalarına zemin oluşturmaktadır.

Birbirini karşılıklı tetikleyen bu iki kuvvet, büyük veri kavramını sürekli olarak daha da genişletmektedir. Bugünün dünyasında büyük veri kavramı süratle PentaByte, HegzaByte seviyelerini zorlamakta ve orada da durmayacağı net olarak bilinmektedir.

Cem TURAN

PEKİ AMA NEDİR BU BÜYÜK VERİ?

Bir sürü cicili ve anlaşılmaz sözler duyacaksınız "Büyük Veri" ile ilgili olarak. Kimileri için anlaşılmaz sözler etmek, seçkinliğin şanındandır. Özellikle teknik insanlar için.

Bir kısım meslektaşlar, büyük verinin ne olduğuna dair anlaşılmaz, algılanmaz, bir ayağı yerde bir ayağı gökte ifadeler üretmeye devam ededursunlar; bence büyük veri, tutup klasik yollarla işleyebildiğinizden daha fazlasını ifade eder. 


Veri bilimci aşık ise "büyük veri" hiç ulaşılamayan maşuk gibidir; siz yaklaşırsınız, o daha da açılır ve uzaklaşır.

Bir diğer çarpıcı tespit: Büyük veri hep vardı, mağara devrinde bile. Sadece insanlar veri tutma kapasitelerini artırdıkça, bu verileri işlemekle yeni yeni yüzleşmeye başladılar. Daha da doğrusu; dünyanın verisinin her zaman işlenebilenden daha çok olacağının farkına vardılar. 

Dolayısıyla; bir başka tanıma daha çıkabiliriz buradan: Veri bilimcinin "büyük veri" ifadesi, matematikçinin başa çıkamadığı büyük sayılar için icat ettiği "sonsuz" sembolüne benzer ve soyut yanı ağır basar.

Cem TURAN​

SÖZ: O HALDE, YAŞASIN HATALAR!

Hayatımızda hatanın, iniş ve çıkışın olmadığı an; öldüğümüzün resmidir.

O halde, yaşasın hatalar!

Ama bir şartla: Kendini tekrar eden bir örüntü çizmemek kaydıyla. (Daha sonra yazacağım)


SÖZ: BİR GERÇEĞİ ANLATMANIN BİNBİR YOLU VARDIR.

"Bir gerçeği anlatmanın binbir yolu vardır. Öğretmenliğin demi de seçilebilen yol sayısının çokluğunda olmalı."